Deel V De weg vooruit
H22 Moraal doet ertoe
Op het gebied van moraliteit heeft de westerse wereld een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Door het diverser worden van de maatschappij leerden wij dat wat in de ene cultuur als fout wordt gezien in een andeee cultuur als nastrevenswaardig beschouwd kan worden. Filosofen hielden ons voor dat moraal een middel in de handen van machthebbers was om het volk eronder te houden. De toename van de macht van de staat leidde ertoe dat de staat zcih ook beweegt op het gebied dat in het verleden aan kerken, verenigingen e.d. werd overgelaten. Daarmee eigent de staat zich zaken toe die haar niet eigen zijn. Moraal is ook maar beperkt door de staat op te leggen, omdat moraal te maken heeft met medemenselijkheid en interactie tussen mensen. In het menselijk verkeer mag verwacht worden dat iemand niet alleen oog heeft voor zijn rechten maar ook voor zijn verantwoordelijkheden. Iemand die daar geen oog voor heeft, zal ervaren dat anderen ook minder oog voor hem hebben op den duur. De staat kan de zorg voor mensen overnemen, zo ontstond de cverzorgingsstaat, maar dat morele functioneren kan de staat niet overnemen.
Inmiddels leven wij in de tijd van een - in eerste instantie noodgedwongen vanwege de beperkte financiële ruimte - terugtredende overheid. Dat biedt mogelijkheden aan de burgermaatschappijk om weer meer oog te krijgen en inzet te tonen voor het maatschappelijk leven. En dan gaat het niet in de eerste plaats over demonstraties tegen het onrecht ver weg, maar om de zorg en aandacht voor mensen in de directe omgeving. Terugkeer van moraliteit begint bij onszelf. Als wij de ander met compassie tegemoet treden zal dat, niet één op één maar in zijn algemeenheid, ook wederkerig gaan gelden. Deze verandering is broodnodig, een maatschappij kan niet bestaan uit indivuduen die allemaal alleen maar voor zichzelf leven. De eerste tekenen van een verandering zijn reeds zichtbaar, in het bijzonder in de jongere generaties die meer oog hlijken te hebben voor belang hiervan.
Ter bespreking
- Deel je de optimistische visie dit uit dit hoofdstuk spreekt.
- Toont Sacks aan dat er een verandering ten goede zichtbaar is, of is dit vooral ‘wishful thinking’?
H23 Van ‘Ik’ naar ‘Wij’
Verschillende perioden in de geschiedenis van de VS en van de VK laten zien dat een verandering van een ‘Ik’ naar een ‘Wij’ samenleving mogelijk is.
De culturele klimaatverandering die nodig is, is ook daarom mogelijk, omdat het hier gaat om een verandering waar ieder persoonlijk mee kan beginnen en aan kan bijdragen. En het gaat om een verandering van gedrag waar een mens gelukkiger van wordt, omdat een mens gelukkiger wordt van een bijdrage leveren aan het welzijn van een ander, meer dan van het vergaren van rijkdom. Het gaat om het reactiveren van wat diep in een mens ligt, het verlangen om het leven voor een ander beter te maken. Een verlangen dat door individualisering is ondergesneeuwd, maar niet weg is; het is een scheppingsgegeven.
Een belangrijk aspect van herstel is begrip van het belang van het begrip verbond. Een verbond verschilt van een contract. Bij een verbond gaat het niet over een transactie zoals bij een contract, maar gaat het om toewijding op basis van collectieve verantwoordelijkheid. In een contract gaat het om ‘what is in it for me’, bij een verbond om ‘wat kan ik bijdragen aan welzijn/geluk van de ander’.
Sacks noemt een aantal voorbeelden van bedrijven waarbij winstmaximalisatie niet het hoogste doel is (p.345-347) als voorbeelden van bedrijven die een transformatie naar een wij-economie voorstaan.
Het voorbeeld van de rol van Abraham Lincoln (1809-1865) rol in de Amerikaanse burgeroorlog laat zien dat denken vanuit de verbondsgedachte oproept tot zelfonderzoek en bewaren kan voor het demoniseren van de tegenstander.
De diversiteit in de westerse samenlevingen maakt dat er geen gedeelde (religieuze) waarden meer zijn waarop de maatschappij kan worden gefundeerd. Het denken vanuit verbondspolitiek waarin wij verschillen accepteren en respecteren, kan een fundament zijn van een samenleving waarin naast het eigenbelang ook het belang van anderen en het belang van de samenleving voor ogen wordt gehouden.(p.351-352)
Ter bespreking
Deel je het optimisme van Sacks met betrekking tot een mogelijke terugkeer tot een ‘Wij’-samenleving?
Wat is je na lezen en bespreken van dit boek bijgebleven?
- Wat ben je anders gaan zien na het lezen van dit boek?
- Wat betekent hetgeen je geleerd hebt voor de praktijk van een christelijke gemeente?
- Wat betekent hetgeen je geleerd hebt voor de praktijk van het christenleven?