Samenvattend
Inleiding: een culturele klimaatverandering
Uitgebreide inleiding over verschuiving van ‘wij’-cultuur naar ‘ik’-cultuur. Veel van wat in boek aan orde komt wordt aangestipt.
1. Eenzaamheid
Ik-cultuur komt met een prijs: eenzaamheid door wegvallen sociale verbanden, echtscheidingen etc.
2. De beperktheid van zelfhulp
Individualisering leidt tot overvloed aan zelfhulpboeken terwijl ‘het zelf’ nu juist het probleem is, niet de oplossing. Een mens heeft niet zozeer zichzelf als hulp nodig, maar de ander als zijn tegenover.
4. Het kwetsbare gezin
Het gezin is de beste leerschool voor een wij-samenleving en het beste fundament ervan. Het loslaten van het gezin als basis voor de samenleving en experimenteren met allerlei alternatieven werkt desastreus uit.
5. Van ‘wij’ naar ‘ik’
Dit hoofdstuk beschrijft eeuwenlange ontwikkeling naar individualisering vanuit diverse disciplines. Dit ging gepaard met opkomst moreel relativisme en het overlaten van de zorg voor de ander aan de overheid.
6. Markten zonder moraal
Ook economie is geraakt door individualisme, gepaard gaand met moreel relativisme leidend winstmaximalisatie als het grote doel en zelfverrijking van managers/bestuurders.
Winstmaximalisatie als ultiem doel gaat ten koste van wat echt waarde heeft, medemenselijkheid en integriteit.
7. Consuminderen van geluk
De opkomst van de consumptiemaatschappij in ik-gerichte cultuur leidt tot associeren van geluk met wat we bezitten. Reclame en sociale media confronteren ons onaflatend met wat we (nog) niet hebben. Verhoging van welvaart heeft daarom niet geleid tot ervaring van meer geluk. Tijd om ideeën over geluk tegen bijbels licht te houden.
8. Democratie in gevarenzone
Twee visies op begrip ‘rechten’: (i) er zijn rechten waar de staat zich niet mee mag bemoeien (oorspronkelijke Amerikaanse model), (ii) ‘rechten’ betekent dat burgers een claim hebben op de staat (Franse model). Eerste visie leidt brengt morele verantwoordelijkheid voor burgers mee, tweede visie leidt tot verwachtingen die staat niet waar kan maken wat leidt tot beperking van vrijheden omwille van de vrijheid. Het Westen is de weg van tweede model ingeslagen.
9. Identiteitspolitiek
De mensheid heeft de geschiedenis door geworsteld met de spanning tussen individualiteit en de de behoefte aan identificatie met een groep. De meest recente vorm is wat identiteitspolitiek wordt genoemd, vereenzelviging met een groep die als onderdrukte groep wordt gezien. Hiermee begeeft de politiek zich op terrein van wat in een gezonde maatschappij door de samenleving wordt geregeld. Het leidt tot een segregatie in de samenleving in plaats van tot integratie.
10. Tijd en langetermijn consequenties
Bij (beleids)beslissingen is het noodzakelijk, voor zover mogelijk, rekening te houden met de langetermijn gevolgen. Bij de in de jaren 1960 ingezette individualisering is te zien wat de gevolgen kunnen zijn van een verandering die in eerste instantie als een soort van bevrijding wordt ervaren. De westerse wereld kampt nu met de nadelige gevolgen daarvan, zoals ontwrichte gezinnen, drugsproblematiek en een generatie die niet geleerd heeft ‘nee’ als antwoord te krijgen en accepteren.
11. Post-truth
Het tijdperk waarin wij leven wordt wel aangeduid als het ‘post-truth’ tijdperk, het tijdperk waarin het geloof in het bestaan van absolute waarheid betwist wordt. Dan heeft opkomen en offers brengen voor de waarheid geen waarde meer. Dit heeft grote gevolgen voor moreel besef. Daar waar geen absolute waarheid bestaat, zijn er ook geen absolute normen voor wat moreel goed en kwaad is.
12. Safe space
In het verlengde van het ontkennen van absolute waarheden ligt de ontwikkeling van ‘safe spaces’ in het bijzoner bij universiteiten. Hiermee worden plaatsen bedoeld waar studenten niet geconfronteerd worden met ideeën die als kwetsend worden ervaren. Universiteiten laten hiermee de belangrijke rol van waarheidsvinding los. Studenten worden zo nog slechts opgeleid in theorieën waar zij zich geriefelijk bij kunnen voelen. En universiteiten worden opleidingsfabrieken die de gewenste producten afleveren.