2.3 De betekenissen van Sjema

De eerste betekenis van het woord Tora is wet. Het onderwerp van de Tora is het opbouwen van een rechtvaardige samenleving, niet het persoonlijk zieleheil. Een samenleving kan niet zonder wetten, die vormen geen tegenstelling met begrippen als liefde, genade, ontferming waarvan een rechtvaardige samenleving doordrongen moet zijn, maar zijn nodig voor het voortbestaan van een rechtvaaardige vrije samenleving.
Wat opvalt is dat in het wetboek dat de Tora is, het begrip gehoorzamen niet voorkomt. Het Hebreeuws heeft er zelfs geen eigen woord voor. De Tora legt nadruk op horen, (שָׁמַע - shama).Een kernbegrip in Deuteronomium (91x).
Het woord shama heeft een vijftal hoofdbetekenissen: (1) luisteren, goed opletten, (2) horen, (3) begrijpen, (4) ter harte nemen en (5) met een daad antwoorden. Zie p.70 voor voorbeelden van het gebruik van het woord in de Tora.
Wetten zijn nodig, ze zijn gegrond in het gegeven dat God alles geschapen heeft en wij worden geacht goed met Zijn schepping om te gaan. Zij zijn ook gegrond in de geschiedenis, zoiets als ‘Jullie waren slaven, dat zul ja anderen niet aandoen.’ Blinde gehoorzaamheid wordt daarbij echter niet gevraagd, Gods wil is dat wij Zijn inzettingen, voor zover binnen ons vermogen ligt begrijpen en daarnaar handelen. Het inprenten van de geboden bij onze kinderen (HSV, Deut.6:7), moet ook gelezen worden als ‘inscherpen’. Israel volg dit gebod op door kinderen leren vragen te stellen¹.
Dit betekent niet dat het doen van een gebod afhankelijk gemaakt mag worden van ons begrip ervan, het betekent wel dat wij ons de vrag stellen van het waarom van een gebod.

Citaat (p.72). *Shema Israel betekent neit ‘Hoor, Israel’. Het betekent zoiets las ‘Luister. Concentreer je. Geef het woord van God je onverdeelde aandacht. Streef ernaar het te begrijpen. Gebruik al je intellectuele en emotionele vermogens. Maak zijn wil tot de jouwe. Want wat Hij je gebiedt te doen is niet irrationeel of willekeurig, maar dient je eigen welzijn, het welzijn van je volk en uiteindelijk de hele mensheid.’

Ter bespreking

Vragen/opmerkingen?
De Tora gaat niet over het innerlijk leven van de ziel (p.69). Eens? En zo ja, wat betekent dat voor onze manier van het lezen van de Tora, bijvoorbeeld van een tekst als “De zegen en de vloek houd Ik u voor etc.” (Deut.11:26vv)?
In dit hoofdstuk wordt het belang van vragen stellen in het geloofsleven benadrukt. Ken je dat uit je eigen leven?
Sacks benadrukt het belang van het ontbreken van een woord voor gehoorzamen. Nu komt in Nederlandse vertalingen het woord wel voor, als vertaling van shamar, dikwijls als vertaling van ‘horen van de stem’. In het Nederlands klinkt het woord horen door in ‘gehoorzaamheid’. Heeft Sacks echt een punt als hij dit ontbreken zo benadrukt? Een paar voorbeelden hieronder.

BOEK	HFD	VS	WLC	SV
EXO	5	2	וַיֹּאמֶר פַּרְעֹה מִי יְהוָה אֲשֶׁר אֶשְׁמַע בְּקֹלוֹ לְשַׁלַּח אֶת יִשְׂרָאֵ֑ל לֹא יָדַעְתִּי אֶת יְהוָה וְגַם אֶת יִשְׂרָאֵל לֹא אֲשַׁלֵּֽחַ׃	Maar Farao zeide: Wie is de Heere, Wiens stem ik gehoorzamen zou, om Israël te laten trekken? Ik ken den Heere niet, en ik zal ook Israël niet laten trekken.
DEU	15	5	רַק אִם שָׁמוֹעַ תִּשְׁמַע בְּקוֹל יְהוָה אֱלֹהֶ֑יךָ לִשְׁמֹר לַעֲשׂוֹת אֶת כָּל הַמִּצְוָה הַזֹּאת אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּֽוֹם׃	Indiën gij slechts de stem des Heeren, uws Gods, vlijtiglijk zult gehoorzamen, dat gij waarneemt te doen al deze geboden, die ik u heden gebiede.
1SA	15	22	וַיֹּאמֶר שְׁמוּאֵל הַחֵפֶץ לַֽיהוָה בְּעֹלוֹת וּזְבָחִים כִּשְׁמֹעַ בְּקוֹל יְהוָ֑ה הִנֵּה שְׁמֹעַ מִזֶּבַח טוֹב לְהַקְשִׁיב מֵחֵלֶב אֵילִֽים׃	Doch Samuël zeide: Heeft de Heere lust aan brandofferen, en slachtofferen, als aan het gehoorzamen van de stem des Heeren? Zie, gehoorzamen is beter dan slachtoffer, opmerken dan het vette der rammen.

Deut.6:7; het woord dat in de HSV vertaald is met ‘inprenten’ wordt ook gebruikt om een zwaard of pijl scherp te maken; de SV heeft dan ook ‘inscherpen’↩︎